گزارش روزنامه وقایع اتفاقیه از مراسم بزرگداشت سالرزو تاسیس فرهنگسرای اسفدن

وايت انجمن حمايت از حقوق کودکان از فعاليت 20ساله در شهري که نماد توسعه محلي است

اسفدن، فرزند سربلند توسعه پايدار

پرده‌هاي سالن نمايش که بالا مي‌رود، صداي ضجه مادران و زنان اسفدني بيش از هر صداي ديگري به گوش مي‌رسد. خاکستر و آوار با صداي سوزناک دوتار نوازندگان خراساني آميخته شده تا عمق فاجعه‌اي را که 20 سال پيش بر اسفدن رفت، مقابل چشمان بيننده آشکار کند. نبض تصاوير زماني تندتر مي‌شود که کودکاني با سر و صورت‌هايي خاک و خون‌گرفته، يک به يک از زيرآوار زلزله خارج مي‌شوند. «وقتي به اسفدن رسيديم، آنچه را مي‌ديدم، باور نمي‌کرديم؛ فاجعه بود، فاجعه»؛ اينها گفته‌هاي اکرم سلحجو است که در بهار سال 1376 همراه با اعضاي داوطلب انجمن حمايت از حقوق کودکان به خراسان جنوبي و شهر اسفدن رفت تا براي کودکان بازمانده از فاجعه زلزله کاري کند. حاصل تلاش‌هاي او و همراهانش براي دورکردن کودکان از آسيب‌هاي اجتماعي در اين منطقه، ساخت فرهنگسرايي بود که با گذشت 20 سال، درهاي اميد به آينده‌اي بهتر در يکي از محروم‌ترين بخش‌هاي خراسان جنوبي را به روي  کودکان ديروز و زنان و مردان امروز اسفدني گشوده است. حالا دستان آفتاب‌سوخته نوازنده خراساني ريتم تازه‌تري را بر سيم‌هاي دوتار مي‌نوازد؛ ريتم زندگي و ريتم شادي. روز دوشنبه، نوزدهم تير، در سالن دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه‌طباطبايي و در همايشي که از سوي انجمن حمايت از حقوق کودکان برگزار شد، از تلاش‌هاي 20 ساله چند نفر از زنان دواطلب فعال در عرصه حقوق کودک تجليل شد. بهانه اين همايش، فعاليت‌هاي توسعه‌محور انجمن حمايت از حقوق کودکان به کودکان و زنان زلزله‌زده شهر اسفدن خراسان‌جنوبي بود که از سال 1376 تاکنون به صورت مستمر ادامه داشته است. 
تجربه تلخ و شيرين يک نهاد مدني


ارديبهشت سال 1376 بود که تکان‌هاي مهيب زمين، باراني از سنگ، خاک و آوار را بر سر مردمان نقطه‌اي از خراسان‌جنوبي، يعني اسفدن از توابع بيرجند سرازير کرد. همه‌چيز به تلي از خاک بدل شد. اين زلزله با شدت 7,1 ريشتر، منطقه را درهم کوبيد و بيش از 12 هزار نفر جان باختند. شهر اسفدن در اين زلزله، ۷۰ درصد آسيب ديد. در همان زمان بود که گروهي از زنان داوطلب انجمن حمايت از حقوق کودکان در قالب يک نهاد مرجع مدني در حوزه حقوق کودک، با حضور در خراسان‌جنوبي و شهر اسفدن، فصلي نو در فعاليت‌هاي مدني و امداد‌رساني‌هاي داوطلبانه به مناطق محروم و آسيب‌ديده از زلزله را پايه‌گذاري کردند. مسئولان انجمن در اين پروژه، چند زن دواطلب بودند که هدفشان چيزي بيش از کمک‌هاي مالي و رواني به کودکان بازمانده از زلزله بود. «بعد از مراحل اوليه کار امداد و نجات، دو چادر از سوي انجمن در منطقه نصب شد. يکي براي اسکان و ديگري براي مشاوره روان‌شناسي به مادران و التيام رنج‌هاي آنان. وسايل نقاشي گوناگوني براي کودکان تدارک ديده شده بود تا شور و اشتياق کودکي را به آنان بازگرداند. در همين حين بود که متوجه شديم اين تنها زلزله نيست که منطقه را تخريب کرده و مردم اين منطقه از خراسان جنوبي درگير مشکلات و مسائل مختلفي هستند که نيازمند فعاليت بيشتر و اثرگذارتر جامعه محلي و فعالان مدني است.» سلحجو، مدير پروژه خراسان جنوبي، انجمن حمايت از حقوق کودک که روز دوشنبه، 19 تير سال 96 به پاس 20 سال خدمت داوطلبانه در منطقه اسفدن مورد تقدير اعضاي انجمن حمايت از حقوق کودکان قرار گرفت، در توصيف وضعيت منطقه اسفدن تا پيش از ورود انجمن به اين منطقه در بخشي از اين نشست گفت: بعد از مدتي که در اسفدن مشغول به فعاليت شديم، متوجه شديم فعاليت‌هايمان نبايد تنها محدود به کمک‌رساني شود و روي محروميت‌هاي کودکان اين منطقه کار کنيم. او ادامه مي‌دهد: در حين تحقيقاتمان متوجه شديم، بيشتر کودکان اين شهر و روستاهاي آن به‌دليل کمبود امکانات مالي و آموزشي در مقطع ابتدايي ترک‌تحصيل مي‌کردند و به مشاغل کاذب مشغول مي‌شدند. به عبارتي متوجه شديم که اين تنها زلزله نبود که منطقه را تخريب کرده است بلکه جنبه‌هاي اقتصادي و اجتماعي زيادي در به بار نشستن فاجعه‌اي که ما شاهدش بوديم، دخيل بود. به‌همين‌دليل، براي ما آموزش کودکان و آگاهي و توانمندسازي خانواده‌هاي آنان در اولويت قرار گرفت. 
چرا اسفدن پروژه موفقي بود؟ 


به ادعاي اعضاي انجمن حمايت از حقوق کودکان، اين پروژه يکي از معدود پروژ‌هاي موفق و مستمر سازمان‌هاي غيردولتي است که توانسته با استفاده از ظرفيت‌هاي جامعه محلي درزمینه توسعه پايدار حرکت کند. اعتقاد به باورهاي مردم در روستاهاي جنوب خراسان، توانمندسازي مردم با تکيه بر صنايع محلي، به‌کارگيري زنان توانمند و مسلط در روستا براي رشد کارگاه‌هاي سفالگري در منطقه به‌عنوان هنري قديمي و اشتغالزا، ازجمله مواردي بود که انجمن حمايت از حقوق کودکان در پروژه خراسان جنوبي پيگيري کرد تا امروز بتواند با افتخار از آن با عنوان يک پروژه موفق در فعاليت‌هاي داوطلبانه ارائه‌شده از سوي سازمان‌هاي غيردولتي ياد کند. ساخت فرهنگسرا در اسفدن، يکي از فعاليت‌هاي ثمربخش اين انجمن بود که توانست موقعيت‌هاي شغلي و تحصيلي مناسبي پيش‌روي کودکان و زنان اسفدني قرار دهد. ايجاد سالن مطالعه، سالن نمايش فيلم، آمفي‌تئاتر، کارگاه سفال و ايجاد يک بانک کتابخانه‌اي بزرگ با ظرفيت 6000 جلد کتاب ازجمله امکانات اين فرهنگسراست. ايجاد مهدکودک‌ها در روستاهاي اسفدن و تأسيس خوابگاه براي تداوم تحصيل دانش‌آموزان که يکي از بحران‌هاي اصلي منطقه تا پيش‌ازاين اقدامات بود و به‌ويژه منجر به بازماندن دختران از تحصيل مي‌شد، ازجمله اهداف انجمن بود که در طی سال‌هاي گذشته به‌تدريج محقق شد. فعالان و اعضاي داوطلب اين انجمن که در طی ساليان گذشته پروژه خراسان جنوبي را به يک پروژه موفق در سطح سازمان‌هاي غيردولتي تبديل کرده‌اند، اقداماتي نيز در راستاي اجراي تعهدات مربوط به حقوق کودک بر‌اساس کنوانسيون حقوق کودک انجام داده‌اند. آموزش حقوق کودکان به آنها و والدينشان و همچنين توجه و حمايت از حقوق کودکان مهاجر در منطقه که تعدادشان نيز زياد است، ازجمله اين اقدامات است. کاهش تبعيض در کودکان روستايي نسبت به کودکان شهري با تأسيس مهدهاي روستا و ايجاد فراغت براي مادران براي رشد و توانمندسازي آنها ازجمله فعاليت‌هاي ديگري است که نتيجه امروز آن، بالارفتن چشمگير آمار قبولي دانش‌آموزان اين شهر در کنکور سراسري است. سلحجو مي‌گويد: «حالا هر وقت به اسفدن سر مي‌زنيم تا از شرايط امروز آن باخبر شويم، بچه‌هاي ديروزمان را مي‌بينيم که مي‌گويند در کنکور بهتر از سايرين به سؤالات پاسخ مي‌دهيم و اين به‌دليل فضاي کتابخانه‌اي بزرگي بود که با استقبال محلي‌ها در اين منطقه ايجاد کرديم. درواقع خود آنها بودند که به ارتقای بخش‌هاي مختلف فرهنگسراي اين شهر کمک کردند و اين مي‌تواند يک تجربه موفق در استفاده از ظرفيت جامعه محلي براي پيشبرد اهداف توسعه تلقي شود.» اکرم سلحجو، مدير پروژه خراسان‌جنوبي در بخش ديگري از اين همايش گفت: قرار نبود کار تکراري انجام شود. هدف نيازسنجي جامعه هدف، يعني کودکان و زنان زلزله‌زده اسفدن بود که متوجه شويم واقعا چه نيازهايي دارند و از يک نهاد مدني براي گسترش فعاليت‌هايشان چه کمک‌هايي برمي‌آيد. اين‌چنين بود که فرهنگسرا تبديل به نقطه اميد کودکان زلزله‌زده اسفدن شد. فرهنگسرايي که اهداف متعالي کنوانسيون جهاني حقوق کودک را هم مدنظر قرار داده بود. حالا کودکان اسفدن بزرگ شده‌اند. فارغ‌التحصل رشته‌هاي مختلف دانشگاهي‌اند و آموخته‌اند که کار داوطلبانه، عمري به وسعت حيات انسان دارد و تمام‌شدني نيست. زنان داوطلب فعال پروژه خراسان جنوبي انجمن حمايت از حقوق کودکان مي‌گويند، خيلي‌هايشان در همان زمان قصد ادامه تحصيل نداشتند اما حالا براي خودشان کسي شده‌اند. امروز خيلي از کودکان نگران ديروز اسفدن، مربيان همان فرهنگسرايي شده‌اند که نگذاشت تاريخ و فرهنگ اسفدن با تکان‌هاي تند و تيز زلزله بلرزد و نابود شود. 
اسفدن، تجربه موفقي که بايد ديده شود


فعاليت‌هاي داوطلبانه مي‌تواند افق و چشم‌انداز روشني را پيش‌روي توسعه منطقه‌اي در کشور قرار دهد. با اين‌حال، اثربخشي اين فعاليت‌ها زماني بيشتر مي‌شود که نهادهاي ديگر حاضر در بخش‌هاي دولتي و خصوصي نيز با واگذاري امور اجتماعي به سازمان‌هاي مردم‌نهاد مدافع حقوق کودک و حمايت از آنان، راه را براي گسترش فعاليت‌هايي که اهدافي بيش از اهداف کمک‌رساني را دنبال مي‌کنند، هموار کنند. امروز اسفدن در کنار فرهنگسرا، مهدهاي‌کودک و فضاهاي آموزشي براي کودکان، داراي فضاهاي کارگاهي کوچکي است که ضمن توانمندسازي زنان به گسترش خوداشتغالي در بين آنها مي‌پردازد. بااين‌حال و به اذعان فعالان مدني و مردم اين منطقه، حالِ امروز فروش محصولات صنايع دستي زناني که سال‌ها در فرهنگسرا و کارگاه‌هاي توانمندسازي اسفدن آموزش ديده‌اند، خوب نيست. فرهنگسرا هنوز باقي است و با قوت به فعاليتش ادامه مي‌دهد اما محصولات ساخته دست زنان اين منطقه، خوب فروش نمي‌رود. زنان فعال اين منطقه مي‌گويند، «بايد منتظر بمانيم تا نمايشگاهي برگزار شود و به ما اجازه فعاليت بدهند؛ وگرنه محصولاتي که مي‌سازيم، فروش نمي‌رود.» حالا زنان اسفدني با کمک داوطلبان و اعضاي پرتلاش انجمن حمايت از حقوق کودکان براي نجات شهرشان از آسيب‌هاي اجتماعي بسيج شده‌اند و تنها در انتظارند تا نتيجه فعاليت‌هايشان در شهرهاي بزرگ هم ديده شود.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter