گزارش نشست " نان آوران کوچک ، رنج های بزرگ"

توجه به اشتغال کودکان  تقریبا هر ساله  به صورت سمینار و یا میز گرد  در آستانه روز جهانی کارگر توسط انجمن حمایت از حقوق کودکان برگزارمی گردد . امسال نیز در روز دهم اردیبهشت ماه نشستی با عنوان " نان آوران کوچک ، رنج های بزرگ " در سالن اجتماعات مرکز مدیریت زندگی وابسته به شهرداری منطقه 7 تهران برگزار شد، در این مراسم که جمعی از دوستداران انجمن و علاقمندان به مسائل کودکان برگزار شد ابتدا میز گردی با حضور حسین اکبری ( فعال کارگری و کارشناس مسائل تشکل های کارگری ) و جاوید سبحانی جامعه شناس و پژوهشگر و از اعضاء فعال خانه کودک شوش برگزار شد . در ابتدای برنامه مجری مراسم بیان داشت : «در حالی که سال هاست انجمن حمایت از حقوق کودکان و دیگر تشکل های حامی حقوق کودک وضعیت وخیم نان آوران کوچک را فریاد می زنند هنوز هزاران نفراز کودکان سرزمین ما به دور از چرخه تحصیل، در کارگاه های زیرزمینی توسط کارفرمایان بی رحم مورد استثمار و بهره کشی قرار دارند. در حالی که قوانین ما کار کودکان را منع کرده است اما گویی این قوانین برای کودکان ایران مصداق ندارد.»

او افزود: «بدون تعارف انگار ما آب در هاون کوبیده ایم که حتی سایه عدالت اجتماعی و برابری در این جامعه رنگ باخته است و متاسفانه متولیان بین المللی هم از بهبود وضعیت حقوق کودکان در ایران سخن می گویند.»

جاويد سبحاني با اشاره به اين مطلب که مساله کودکي، مساله يي است که بايد به طور جدي به آن پرداخته شود و به لحاظ جامعه شناختي، مفاهيمي که براي کودک به کار گرفته مي شود، مفاهيم خنثي نيست، تاکيد کرد؛ اصطلاحاتي مثل کودکان کار برگرفته از فرهنگ جامعه است وی در مورد علل کار کودکان  تاکید کرد  «خرده فرهنگ هايي در جامعه هست که کار کودک را توجيه مي کند. يکي از اين خرده فرهنگ ها، در جهان تحت عنوان اقتصاد اخلاقي نام مي گيرد. اقتصاد اخلاقي، کار کودک را تحت عناويني مثل غيرتمندي قرارمي دهد و اين موضوع که خانواده به کار کودک احتياج دارد و در مقابل هم کودک در قبال خانواده مسووليت دارد.»اين عضو سياستگذاري خانه کودک شوش در ادامه گفت؛ «کودک موجودي است که از بزرگسال متفاوت است. کودک، بازيگوش و فارغ از هرگونه تکليفي است. کودک در حال رشد است. زماني که کودک در وضعيتي متفاوت از اين وضعيت قرار بگيرد و تکليفي برعهده او گذاشته شود، در واقع شرايط نابهنجار دارد. کودک کار، وارد مناسبات خاص دنياي بزرگسالي شده و به همين خاطر با تاخيرهاي رشدي مواجه مي شود.»کار کودکان از جمله معضلاتي است که همواره با بحث فقر گره مي خورد. «بعد از اجراي سياست هاي تعديل، آزادسازي اقتصادي در ايران به صورت جدي در حال شکل گيري است. آزادسازي اقتصادي باعث شده افراد فقير که به حاشيه رانده مي شوند، زياد شوند. عموماً در ايران، اميد اين افراد به خيريه بوده است. اما بايد به اين موضوع توجه کرد که نهادهاي مدني بايد به موازات آزادسازي اقتصادي فعال شوند. نهادهاي مدني هم بايد فارغ از سويه خيريه به جامعه نگاه کنند. نهادهاي مدني، در واقع حد فاصل فرد، دولت و بازار هستند.»

حسین اکبری با بیان اینکه این فضا او را به سی و هشت سال پیش و زمانی که خود او در دوران کودکی کارش را آغاز کرد برده است، گفت: «مشکل به آنجایی بازمی گردد که حقوق کار مربوط به اقتصاد رسمی است و اقتصاد زیرزمینی و اقتصاد سیاه حقوق کار را نمی شناسد و متاسفانه بخش بزرگی از اقتصاد ما را اقتصاد زیرزمینی تشکیل می دهد.»

او با تذکر این نکته که تشکیل، نهادهای مستقل کارگری از جمله سندیکاها می تواند به نفع همه کارگران و نیز کودکان کارگر باشد و هم چنین برشمردن موانع پیش روی تشکیل نهادهای مستقل کارگری در ایران گفت: «به دلیل این شرایط کودکان کار از حداقل حمایت های سندیکاهای مستقل کارگری هم محروم شده اند.»

جاوید سبحانی ترجیح داد در ادامه بحث به نقش کنوانسیون ها و قوانین بین المللی اشاره کند و ادامه داد: «قانون یکی از ابزارهای اجتماعی است که می تواند مناسبات شهروندی را تعریف کند اما روابط روزمره مردم را قانون تعیین نمی کند.»

او گفت: «کنوانسیون های حامی انسان و گروه های آسیب دیده در عصردولت های رفاه تصویب شدند اما بعد از دهه 1970 و چرخش اساسی سیاست های جهانی به سمت نئولیبرالیسم تمام تکالیف و مسئولیت های دولت بر عهده بازار گذاشته شد و دولت تنها وظیفه ایجاد نظم را بر عهده گرفت.»

او برای نمونه از کنوانسیون مصوب در اجلاس سازمان جهانی کار در چین مثال زد که در آن فحشا به عنوان شکلی از کار پذیرفته شد با این توجیه که کسانی که به فحشا روی می آورند به شکل ارادی وارد این کار می شوند. به عقیده سبحانی این نکته مغفول ماند که بر اساس آمارهای موجود هفتاد درصد از فاحشه ها در سیزده سالگی مورد تجاوز قرار گرفته اند.

حسین اکبری که به دلیل نوع فعالیتش با کنوانسیون های بین المللی سر و کار دارد در این مورد توضیح داد: «سازمان جهانی کار یک سازمان سه جانبه گراست که در آن نمایندگان کارگران، کارفرمایان و دولت ها حضور دارند. مقاوله نامه های مصوب در این سازمان متاثر از وزن و اعتباری است که هر یک از طرفین دارد. بنابراین وقتی وزن طبقه کارگر جهانی بالا بوده این مقاوله نامه ها به نفع کارگران بوده است.» حسین اکبری در ادامه در خصوص تاثیر تشکیل تشکل های مستقل کارگری کارگری بر وضعیت کودکان کار  گفت به عنوان مثال مقاوله نامه 182 که برممنوعیت کار کودکان و تلاش برای شناسایی و محو بدترین اشکال کار کودکان تصریح دارد ، در بند های مختلف این مقاوله نامه تاکید شده است که دولت ها باید در شناسایی بدترین اشکال کار کودکان از سندیکاهها و تشکل های مستقل کارگری بهره گیرند که این امر در کشور ما محقق نشده است .

این فعال کارگری اضافه کرد: «اگر درسازمان جهانی کاراز بهبود وضعیت کودکان کار در ایران سخن می گویند به این دلیل است که نمایندگانی که به عنوان نمایندگان کارگران ایران در این سازمان حضور دارند در واقع نمایندگان دولتند.او سپس برای جمع بندی بحثش و ارائه راهکار پیشنهاد کرد نهادهای غیر دولتی موجود دور هم جمع شوند و گزارش کاملی از وضعیت واقعی کودکان کار در ایران تهیه کرده و برای سازمان های بین المللی ارسال کنند.

جاوید سبحانی نیز برای ارائه راهکار گفت: «مهمترین مسئله اجتماعی، بی تفاوتی اجتماعی است و حاصل پیش رفتن جامعه به سوی اتمیزه شدن، از بین رفتن شبکه های اعتماد و سرمایه اجتماعی است. جامعه حق دارد و باید فارغ از مناسبات و محدودیت های نهادهای قدرت در حیطه خودش شبکه هایی تشکیل دهد برای مقاومت در برابر وضعیت موجود.»

او تاکید کرد: «با پیش رفتن سیاست های تعدیل ساختاری و آزادسازی اقتصادی تنها جبری که باقی می ماند این است که فقرایی که از چرخه توسعه به حاشیه پرتاب می شوند شبکه مدنی خودشان را تشکیل دهند و آزادسازی اجتماعی را پیگیری کنند.»

در ادامه مراسم 6 نفر از کودکان کار واحد های اجرایی انجمن در شوش و ناصر خسرو و دروازه غار در میان تشویق حاضران به به جایگاه آمده و به بیان شرح حال خود و میزان در آمد روزانه و مشکلات و موانع سر راه خود پرداختند و در ادامه تریبون آزاد حقوق کودک برگزار شد که حاضران به بیان دید گاههای خود پرداختند که لزوم حرکت تشکل های مردمی به سمت کار جمعی و علمی و پرهیز از خیریه کاری ، توجه به حقوق شهروندی و برجسته سازی این حقوق در جامعه ، لزوم حفظ قداست تشکل های مردمی  و جلوگیری از دولتی شدن و... از جمله مهمترین بحث ها بود . 

عکس ها : امید دیلمی