جان بيش از يکصد و پنجاه ميليون کودک کشاورز در جهان که 70 درصد کل نيروي کار کودک را تشکيل مي دهند در خطر است. سموم و کودهاي شيميايي آسيب جبران ناپذيري به سلامت اين کودکان وارد مي کند. به همين مناسبت امسال گروه هاي مدافع حقوق کودکان، انجمن هاي معلمان و انجمن هاي صنفي صد و چهل کشور جهان راهپيمايي عليه کار اجباري کودکان در بخش کشاورزي ترتيب دادند.
کار کودکان پديده اي جهاني است و کشاورزي منبع اصلي درآمد مردم در بسياري از نقاط جهان را تشکيل مي دهد. به طور متوسط 9 کودک از هر 10 کودک ساکن در مناطق روستايي در فعاليت هاي کشاورزي به والدين، اقوام و کارفرماهايشان کمک مي کنند و اکثر آنها با مواد شيميايي و ماشين آلات خطرناکي سر و کار دارند که مي تواند سلامتي آنها را به آساني به خطر بيندازد. بر طبق آمار سازمان جهاني کار 20 درصد نيروي کار کودک زير ده سال سن دارند و ميزان مشارکت دختران در بخش کشاورزي و دامپروري پنج درصد بيش از پسران است. از سال 1788 و انقلاب صنعتي، بيشترين ميزان درآمدزايي در بخش صنعت بر عهده کودکان بوده است و از آنجايي که بيشتر صنايع، از صنعت توليد شکلات گرفته تا مواد غذايي و نساجي به مواد اوليه خام کشاورزي وابسته هستند از کودکان نه تنها به عنوان نيروي کار ارزان بلکه براي توليد مواد خام کشاورزي نيز استفاده مي شد.
شايد منافع مالي تنها دليل استفاده از کارگران خردسال نباشد. در بسياري از موارد نداشتن مهارت و کارايي پايين کودکان ناديده گرفته مي شود چون مديريت آنها بسيار آسان تر از مديريت بزرگسالان است. بيش از 90 درصد کودکان با حقوق اوليه خود آشنا نيستند، انعطاف پذيري بيشتري دارند و کمتر از سختي کار شکايت مي کنند. علاوه بر اين بسياري از کارفرمايان استخدام کودکان را محبتي به خانواده و خود آنها مي دانند.
بر اساس آخرين آمار سازمان جهاني کار، آسيا رتبه اول بهره جويي از کارگران کودک در دنيا را دارد. تعداد کودکان کارگر زير 15 سال در آسيا با پنج ميليون کاهش در سال 2004 به 3/122 ميليون نفر رسيده است. اما به رغم اين تغيير مثبت هنوز 8/18 درصد از 650 ميليون کودک 14-5 سال در بخش هاي مختلف مشغول به کارند و مهار اين مساله در آسيا به مراتب کند تر از امريکاي لاتين و کارائيب صورت مي گيرد. در هند پانزده ميليون کارگر خردسال در مزارع کار مي کنند و بيش از 87 درصد اين کودکان به دستور «اربابان» خود کشاورزي و گله داري مي کنند.
قاره آفريقا با 3/49 ميليون کارگر خردسال در جايگاه دوم قرار دارد. 26 درصد کودکان 14-5 سال در بخش توليد و کشاورزي کار مي کنند. فقر شديد و گسترده، رشد بالاي جمعيت، ايدز فراگير، بي ثباتي سياسي و بحران تغذيه باعث جذب هر چه بيشتر کودکان به بازار کار مي شود. در اين قاره کودکان در کنار فعاليت در بخش کشاورزي در قاچاق، درگيري هاي مسلح و کار در معدن مشارکت مي کنند و از آزارهاي جنسي و در بعضي مناطق بردگي رنج مي برند. در مصر کاشت پنبه بزرگترين منبع درآمد کشاورزان است. هر سال بيش از يک ميليون کودک براي سمپاشي دستي در مزارع به کار گرفته مي شوند. در مناطق روستايي اکوادور هم بيش از 600 هزار کودک در مزارع کشت موز مشغول به کارند. در کشورهاي عربي کودکان و نوجوانان نيمي از جمعيت 280 ميليون نفري اين مناطق را تشکيل مي دهند. 4/13 ميليون که برابر با 15 درصد کل کودکان است به کار اجباري مشغولند. به گفته سازمان جهاني کار، آمار واقعي به مراتب بالاتر از اين است اما چون تعداد کارگران کودک در دفاتر دولتي ثبت نمي شود تخمين رقم دقيق ممکن نيست. بدترين شکل سوءاستفاده از کودکان در کشورهاي عربي قاچاق کودک است. بسياري دولت ها تلاش در رفع اين معضل دارند. براي مثال دولت يمن با کشورهاي همسايه خود توافقنامه اي امضا کرده است که طبق آن مسوولان و نگهبانان مرزها براي شناسايي و نگهداري از کودکان قاچاق شده آموزش هاي لازم را مي بينند. امارات هم کودکاني را که به منظور شرکت در مسابقات خطرناک شترسواري به اين کشور قاچاق شده اند شناسايي کرده و به کشورشان بازمي گرداند. در چند سال اخير ميزان استفاده از کودکان کارگر در امريکاي لاتين و کارائيب به طرز چشمگيري کاهش يافته است. اما هنوز 7/5 ميليون کارگر کودک در اين مناطق وجود دارد. درصد بالايي از اين کودکان در بخش کشاورزي فعاليت مي کنند اما کار در معادن، آشغالداني ها و بنادر ماهيگيري نيز در ميان آنها بسيار شايع است. در اين ميان به خاطر هنجارها و ذهنيت خاص جامعه امريکاي لاتين، امنيت دختران خردسال فقير بيش از همه در معرض خطر است. بر طبق آمار سال 2006 سازمان جهاني کار ميزان کار اجباري کودکان در اروپا به دليل رشد اقتصادي به شدت کاهش يافته است اما هنوز مناطقي در شهرها و روستاهاي اروپا وجود دارند که کودکان خياباني قرباني سوءاستفاده جنسي و کار سخت در مزارع مي شوند.
منبع تمام آمار و ارقام سايت اينترنتي سازمان جهاني کار است. www. ilo. org
http://www.irsprc.org/cgi-bin/cms/mt.cgi?__mode=view&_type=entry&blog_id=1
